Monoxyt nitơ trong khí thở và ứng dụng trong bệnh hen

Đo FENO có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán hen …

Vai trò của đo oxít nitơ (NO) trong khí thở ra (FENO) trong chẩn đoán hen
TSKH.BS. Dương Qúy Sỹ
Tổng biên tập Tạp chí Hô hấp Pháp-Việt (JFVP)

NO trong khí thở

Mở đầu

Bệnh hen đặc trưng bởi hiện tượng viêm mãn tính ở đường dẫn khí, tăng phản ứng phế quản và co thắt cơ trơn phế quản có hồi phục. Đo nồng độ oxít nitơ (NO) trong hơi thở ra (FENO) là một kỹ thuật thăm dò mới trong chẩn đoán bệnh hen vì cho phép đánh giá một cách khách quan và chính xác mức độ viêm đường hô hấp. Kỹ thuật này hiện nay đã trở thành một xét nghiệm phổ biến ở nhiều nước tiên tiến.

Tăng FENO phản ánh trực tiếp quá trình viêm xảy ra ở đường dẫn khí ở bệnh nhân hen. Nhiều nghiên cứu khác nhau cũng đã chứng minh rằng có mối tương quan chặt chẽ giữa FENO với tăng nồng độ các chất gây viêm như số lượng bạch cầu ái toan, nồng độ các interleukin hòa tan trong máu hay trong dịch rửa phế quản ở những bệnh nhân này. Tuy nhiên, FENO có độ đặc hiệu và độ nhạy cao hơn các phương pháp khác trong chẩn đoán mức độ nặng của tình trạng viêm ở bệnh nhân hen. Đo NO trong khí thở ra giúp chẩn đoán hen ở giai đoạn tiềm tàng vì tăng nồng độ NO trong khí thở ra dường như xuất hiện sớm hơn các biểu hiện lâm sàng và rối loạn chức năng hô hấp. Ngoài ra, mối tương quan giữa tăng FENO và mức độ tăng phản ứng tính phế quản cũng đã được chứng minh.

Ưu điểm của đo FENO trong chẩn đoán hen

Ưu điểm lớn nhất của kỹ thuật đo FENO trong chẩn đoán hen là so với những kỹ thuật thăm dò chức năng hô hấp cổ điển như đo lưu lượng đỉnh kế hoặc phế dung kí, đo FENO cho phép đánh giá trực tiếp mức độ viêm của đường dẫn khí liên quan đến bạch cầu ái toan, một yếu tố sinh bệnh học quan trọng của bệnh hen. Trong khi đó những phương pháp thăm dò khác chỉ đánh giá được những thay đổi về khả năng thông khí, là hệ quả của hiện tượng viêm này. Độ nhạy của FENO được cho là tốt hơn thể tích thở ra tối đa trong giây đầu (FEV1), vì sự thay đổi có ý nghĩa của FENO biểu hiện sớm trong 1 – 2 tuần còn với FEV1 phải cần nhiều tháng.

So sánh với những xét nghiệm khác đánh giá hiện tượng viêm như định lượng bạch cầu ái toan trong đàm, trong dịch rửa phế quản hay trong mẫu sinh thiết, hoặc làm nghiệm pháp gây tăng phản ứng phế quản, kỹ thuật đo NO cho thấy có nhiều ưu điểm vì không xâm lấn, dễ dàng thực hiện và chính xác. Ngoài ra, do dễ thực hiện, đo FENO là một công cụ hữu ích trong các nghiên cứu dịch tễ học và tầm soát phát hiện sớm bệnh nhân hen trong cộng đồng. Sự xuất hiện của các máy đo thế hệ mới nhỏ gọn và phương pháp đo FENO ngoại tuyến còn cho phép thực hiện kỹ thuật này tại phòng khám, trong khoa cấp cứu hay tại cộng đồng trường học, khu dân cư.

Giá trị FENO trong chẩn đoán hen

Giá trị FENO ở người bình thường không vượt quá 20 ppb (phần tỷ thể tích) ở trẻ em và 25 ppb ở người lớn, đây được xem là ngưỡng chẩn đoán bệnh hen. Trong một nghiên cứu được thực hiện tại Đà Lạt (Dương Qúy Sỹ, Tạp chí Y học Tp HCM, 2012) trên 106 đối tượng tham gia nghiên cứu gồm nhóm chứng và nhóm bị hen. Kết qủa nghiên cứu cho thấy FENO trung bình ở bệnh nhân hen cao hơn một cách có ý nghĩa : 59 ± 38 ppb so với 10 ± 6 ppb ở nh óm chứng không bị hen. Trong nghiên cứu này, việc chẩn đoán xác định hen dựa vào các câu hỏi tầm soát, lâm sàng và nghiệm pháp hồi phục với thuốc dãn phế quản dương tính theo khuyến cáo của ISAC và GINA. Giá trị FENO bằng FENO bằng 19 ppb có độ nhạy là 98,1% và độ chuyên là 92,6%.

Tóm lại, ở bệnh nhân hen, nồng độ oxít nitơ (FENO) trong khí thở tăng cao so với người bình thường và có mối liên quan giữa FENO với mức độ nặng của hen và một số thông số chức năng hô hấp.  Ngưỡng FENO cho phép chẩn đoán hen thay đổi tùy theo độ nhạy và độ chuyên mong muốn. Tuy nhiên, giá trị chẩn đoán hen của FENO tốt nhất khi kết hợp thêm với triệu chứng lâm sàng, phế dung ký và  nghiệm pháp hồi phục phế quản. Do vậy, đo FENO là một thăm dò không xâm lấn mới trong bệnh hen, dễ thực hiện và chính xác.

Đo oxít nitơ (NO) trong chẩn đoán hen bằng máy đo đa lưu lượng thế hệ mới HYPAIR – MEDISOFT, giúp xác định nồng độ NO ở phế quản và tiểu phế quản – phế nang tại phòng khám chuyên khoa của tác giả – Đà Lạt.

Đo oxít nitơ (NO) ở mủi trong chẩn đoán viêm mủi dị ứng (bệnh lý thường đi kèm với bệnh hen) bằng máy đo FENO đa năng: HYPAIR – MEDISOFT.

Đón đọc sách chuyên khảo:

” Đo oxít nitơ khí thở ra trong bệnh hô hấp ”

Tác giả: TSKH.BS. Dương Qúy Sỹ

NXB Y Học 2013

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: