Giới thiệu khái quát về test phản ứng tính phế quản

AHR

Thăm dò phản ứng tính đường thở là một loại xét nghiệm chức năng hô hấp rất thú vị. Xét nghiệm này thuộc nhóm “Thông khí”, thường đi kèm với test Phế dung ký. Nếu như Phé dung ký hay Hô hấp Ký chỉ cho phép phát hiện trạng thái tắc nghẽn hiện tại của đường dẫn khí, thông qua chỉ số FEV1, thì Test phản ứng tính đường thở không những cho phép khảo sát khả năng thông khí, mà còn cung cấp thông tin về cơ chế sinh lý bệnh gây ra sự tắc nghẽn này.

Nguyên tắc của test đo phản ứng tính đường thở là như sau: Đầu tiên, ta đo khả năng thông khí cơ bản của bệnh nhân thông qua hô hấp ký (xác định các chỉ số FEV1, FEV1/FVC, …). Bước tiếp theo, ta sẽ sử dụng một yếu tố kích thích từ bên ngoài, với cường độ tăng dần (ví dụ cho bệnh nhân hít 1 chất hóa học với liều lượng tăng dần ), ứng với mỗi cấp độ kích thích (hay liều ), ta đánh giá lại toàn bộ chỉ số hô hấp ký. Tổng hợp thông tin lại, ta có thể xây dựng được một biểu đồ tường quan giữa Liều và Đáp ứng (sự thay đổi về khả năng thông khí, thường là FEV1). Căn cứ vào tương quan này, ta có thể kết luận rằng bệnh nhân có hiện diện sự tăng phản ứng tính của đường thở hay không.

Tăng phản ứng tính đường thở được định nghĩa là 1 sự đáp ứng quá mức của phế quản đối với 1 liều lượng kích thích rất nhỏ, vốn không gây hiệu ứng nào trên người bình thường, ví dụ FEV1 giảm hơn 20% với 1 liều thuốc methacholine rất nhỏ.

Tăng phản ứng tính đường hô hấp là một đặc điểm bệnh lý quan trọng trong bệnh hen phế quản, vì thế test phản ứng tính đường thở rất hữu ích trong việc chẩn đoán hen phé quản, nhất là ở những bệnh nhân có tồn tại viêm đường hô hấp, nhưng chức năng hô hấp hiện tại còn bình thường, chưa có biểu hiện bất thường trong điều kiện cơ bản.

Theo lý thuyết, có hai dạng tăng phản ứng tính đường thở, đó là sự tăng thoáng qua và sự tăng duy trì.

Mỗi dạng có cơ chế bệnh sinh riêng biệt.

Dạng tăng phản ứng thoáng qua là hiện tương kích thích co thắt cơ trơn phế quản nhất thời, do cơ chế thần kinh-miễn dịch và chủ yếu liên quan tới hiện tượng viêm, nó có thể được kích hoạt khi cho bệnh nhân tiếp xúc 1 số yếu tố, và có thể hồi phục. Dạng này nằm trong cơ chế gây những cơn hen cấp tính và hen do dị ứng.

Dạng tăng duy trì chủ yếu liên quan đến sự biến đổi cấu trúc của đường hô hấp trong bệnh lý mãn tính.

Có hai loại test phản ứng tính đường thở, đó là test gián tiếp, và test trực tiếp, mỗi loại dựa vào cơ chế riêng để gây ra kết quả cuối cùng là 1 cơn co thắt cơ trơn phế quản làm giảm lưu lượng thông khí.

Loại test trực tiếp có nghĩa là tác nhân kích thích sẽ tác động trực tiếp lên chính tế bào cơ trơn, loại tác nhân này có thể là histamin, carbachol hay methacholine (2 chất sau đồng dạng với acetylcholine). Histamin kích hoạt thụ thể H1, Methacholine kích hoạt thụ thể M3 muscarinic của tế bào cơ trơn, và gây co cơ trơn, dẫn tới giảm khẩu kính phế quản, từ đó gây giảm FEV1.

Loại test trực tiếp được cho là phản ánh tình trạng tăng phản ứng tính duy trì, trong đó tế bào cơ trơn không còn là 1 nạn nhân vô tội nữa, mà chủ động tham gia hình thành sự co thắt phế quản mãn tính. Hiện tượng test dương tính có nghĩa là với 1 liều thuốc kích thích rất nhỏ, nhưng lại gây ra 1 sự co cơ rất mạnh, điều này có thể được giải thích bởi : số thụ thể tăng, và cả khối lượng cơ trơn nữa, nguyên nhân là do sự tăng sản, phì đại (tái cấu trúc) của tế bào cơ trơn, và dĩ nhiên, phản ứng viêm mạn tính cũng có góp một phần.

Loại test gián tiếp có nghĩa là nó không tác động trực tiếp lên tế bào cơ trơn, mà ở 1 vị trí đâu đó cao hơn, nó sẽ « mô phỏng « 1 con đường truyền tín hiệu, chủ yếu là tín hiệu miễn dịch tế bào, để dẫn tới sự kích thích cơ trơn. Vì thế, loại test gián tiếp được ưa thích hơn, vì chúngrất gần với cơ chế sinh lý bệnh.

Có rất nhiều test phản ứng tính thuộc loại gián tiếp, ví dụ như : cho bệnh nhân hít không khí khô, không khí lạnh, khí dung không đẳng trương (mannitol), cho bệnh nhân hoạt động thể lực (Các loại test này nhắm tới mục đích làm thay đổi tính chất thẩm thấu của bề mặt biểu mô đường hô hấp), một số test khác sử dụng trực tiếp 1 dị ứng nguyên chuyên biệt, 1 số loại sử dụng các chất dẫn truyền trung gian như Adenosine mono phosphat (AMP), leucotriene, Prostaglandin…

Tăng phản ứng kiểu thoáng qua có liên quan đến các tế bào viêm, như bạch cầu ái toan, tế bào mast, tế bào lympho CD4+, Lympho Th2, và các cytokine của những tế bào này (1 số loại đã được biết, như IL-4, IL-5, IL-13…). Do đó, kết quả dương tính của test phản ứng tính gián tiếp có thể gợi ý về sự hiện diện với số lượng nhiều của những tế bào viêm này trong mô phế quản.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: